• BIST 92.121
  • Altın 214,543
  • Dolar 5,3460
  • Euro 6,0906
  • İstanbul 8 °C
  • Ankara 5 °C

Erikson'un Psikososyal Kuramı ve Evreleri

OSMAN AZAD KAZAN

Bu hafta Freud’un takipçisi Erikson’un Psikososyal kuramında yer alan evreleri irdeleyeceğiz.Öncelikle bu kuram nedir ve aşamaları nelerdir? Erikson kişilik gelişimini sekiz evrede bildirmiştir.  Bu evreler Freud’un kişilik evreleri gibi 18 yaş ile sınırlı kalmayacak, hayat boyu sürecek dönemlerden oluşacaktır. Aslında biyolojik nedenlerin kişilik üzerinde etkili olduğunu kabul eden Erikson durumun sadece bununla kalmadığını söylemekte ve eklemektedir; sosyal etkiler kişilik üzerinde hayli önemlidir. Yani çevresel etkiler bizleri etkilemekte ve birey kişiliğini öğrendikleri ile geliştirmektedir. Bu kurama göre her dönemde çeşitli gelişimler tamamlanmakta, sorunlar çözüm bulmaktadır.Sekiz evre var demiştik, bu evreler “güven ve güvensizlik” dönemi ile başlamaktadır. Gelin önce sekiz evrenin başlıklarını görelim daha sonra açıklamalarıyla ilgilenelim..

  • Güvene karşı güvensizlik. (0-1.5)
  • Özerkliğe karşı kuşku ve utanç. (2-3)
  • Girişimciliğe karşı suçluluk. (3-5)
  • Başarı ve aşağılık duygusu. (6-11)
  • Kimlik kazanmaya karşı rol karmaşası. (12-19)
  • Yakınlığa karşı yalıtılmışlık. (20-30)
  • Üreticiliğe karşı durgunluk. (40-50)
  • Benlik bütünlüğüne karşı umutsuzluk. (60 ve üstü)

 ericson kişilikGüven ve güvensizlik0-1.5 yaş aralığındaki evredir. Bebek sürekli alıcı konumundadır ve çevresinde bakımını üstlenen birey ise verici durumundadır. Birey bebeğin ihtiyacını zamanında karşıladıkça güven oluşacak, aksattıkça güvensizlik ortaya çıkacaktır. Bu güvensizlik durumu ileride iletişim kurduğu kişilere karşı güvensizliği körükleyecektir.

 Özerkliğe karşı kuşku ve utanç

2 ve 3 yaşları arasını kapsayan evredir. Güven ve güvensizlik evresini sağlıklı bitiren çocuk kendi davranışlarını kontrol edebilmekte ve bu dönemde oyun oynamayı keşfetmektedir. Bu evrede çocuk isteği ile yaptıklarından dolayı sert bir tavırla karşılaşıp cezalandırılırsa kendi yeteneklerinden ve kararlarından kuşku duymaya başlayacak, kişiliğini utangaç eğilimde geliştirecektir.

Girişimciliğe karşı suçluluk

3 ile 5 yaş arasını kapsamaktadır. Güven ve güvensizlik evresinde güveni gelişen, Özerkliğe karşı kuşku ve utanç evresinde özerk davranışlarını oluşturan çocuk bu evrede merakıyla zihinsel yeteneklerini keşfedip motor gelişimini sürdürecektir.  Bu dönemde çocuğun yaptığı eylemler haylazlık olarak görülür ve bastırılırsa, ceza uygulanırsa gerek mevcut durumda, gerekse ileriki yaşamda suçluluk duygusunun yanında pasif bir kişilik gelişecektir.

“Başarı ve aşağılık duygusu”

6-11 yaşları arasını kapsamaktadır. Çocuk artık okul çağındadır ve bir sorumluluğunun olduğu bilincindedir. Bu dönemde ebeveyn dışında arkadaşlarının ya da çevresinin de etkisi vardır. Kendisini başarıya endeksleyen çocuk olumlu yönlerinin çevresi tarafından bilinmesini istemektedir. Olumsuz yönleri dillendirilip “tembel” sıfatı eklenirse ayrıca arkadaşıyla kıyaslanırsa çocuk olumsuz kişilik gelişimi gösterecek ve asla başarı sağlayamayacağı kavramını zihnine yerleştirecektir. Sadece aşağılık hissi kazanmayacaktır nitekim kıyaslandığı arkadaşına karşı düşmanca bir bakış açısı çizecektir. Sonuç olarak güveni azalan çocuk yaşamının geri kalanında çaba harcamayacak, yaptığı eylem üzerinde kendini yetersiz hissettiği için zorluk yaşayacaktır. “Başarı ve aşağılık duygusu” evresi bu yüzden hayli önemlidir.

Kimlik kazanmaya karşı rol karmaşası

12 ve 19 yaş arasını kapsayan evredir. Çocuk artık ergenliğe adım atmakta ve kimlik oluşturma konusunda kendini geliştirmeye çalışmaktadır. Dış görünüm fazlaca önemsenmektedir. İdeolojik  fikirler edinmeye başlayan ergen kişiliğini bu yönde geliştirmek istemektedir. Bu dönemde edinilen kişilik özelliklerinde önceki evrede kazanılmış kişilik özelliklerinin önemi büyüktür. Bu evrede sağlıklı bir kişilik gelişimi oluşturmayan ergenlerde kimlik kargaşası görülecektir.

Yakınlığa karşı yalıtılmışlık

20 ile 30 yaşları arasını kapsamaktadır. Birey çevresi ile çeşitli iletişimler kurmakta ve yakınlık sağlamaktadır. Bu dönemde 2 seçenek vardır, ya sağlıklı iletişim ile eş ve arkadaş ile zaman geçirilip meslek edinilmektedir ya da birey kendi kabuğuna çekilmekte ve yalnız kalmak tercih edilmektedir.

Üreticiliğe karşı durgunluk

40 ve 50 yaş arasını kapsamaktadır. Birey toplumun yüklediği görevleri yerine getirmekte ve yeni nesillere rehberlik etmektedir. Bu gelişimi tamamlamamış bireyde durgunluk oluşmaktadır. Yani hiçbir eylemi gerçekleştirmek istememektedirler. 

Benlik bütünlüğüne karşı umutsuzluk

60 ve üstü yaşlarını kapsamaktadır. Bu dönemde geçmişi sorgulama gerçekleşmekte ve birey olumlu ve olumsuz eylemlerini kabullenmektedir yani mutludur. Aksi olursa şayet önceki dönemlerde üretken olmayı başaramayan bireylerde olumsuzluk zihinlerinde yer edinmişse birey umutsuzluğa kapılmaktadır.Evet kişilik gelişiminin önemi bu şekildedir. Üretken ve mutlu yarınlara..

Osman Azad Kazan

osmanazad@dergipdr.com       

Bu yazı toplam 3529 defa okunmuştur.
  • Yorumlar 2
  • Facebook Yorumları 0
    UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
    Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
    Yazarın Diğer Yazıları
    EDİTÖRÜN SEÇTİKLERİ
    Tüm Hakları Saklıdır © 2012 Dergi PDR | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.