• BIST 99.639
  • Altın 140,144
  • Dolar 3,5032
  • Euro 3,9191
  • İstanbul 22 °C
  • Ankara 16 °C

Fobiler ve Korkular

Fobiler ve Korkular
Gerçeklikle bağlantısı olmayan ve korkulan durumdan otomatik olarak kaçınmaya neden olan aşırı, mantıksız korkuya fobi(phobilias) denmektedir.

FOBİLER VE KORKULAR

Herkesin mutlaka bir korkusu ya da kaygısı vardır. Bu gayet doğal bir durumdur ve çocukların gelişiminin bir parçasıdır. Örneğin bebekler yüksek seslerden, düşmekten, yabancı kişi ve nesnelerden korkarlar. Bu korkuların hayati değeri vardır. Ancak korku ya da kaygı, fobi ile karıştırılmamalıdır. Ben de bu yazımda korku-fobi ayrımını yapacağım ve hep ilgimi çeken "agorafobi" yi bir vaka üzerinden anlatacağım.

                Fobinin tanımını yaparak başlayalım. Gerçeklikle bağlantısı olmayan ve korkulan durumdan otomatik olarak kaçınmaya neden olan aşırı, mantıksız korkuya fobi(phobias) denmektedir. Eğer bir korku kişinin günlük yaşamını aksatıyorsa ve normal işlevini engelliyorsa o noktada korku olmaktan çıkar ve fobiye dönüşür. Fobileri korkulardan ayıran en belirgin özelliklerinden biri, fobilerin kaynağının bilinçsiz oluşudur. Freud'a göre fobilerin kaynağı bilinçaltında çözümlenmemiş çelişkilerdir. Davranışçılar ise bir nesnenin ancak kendi başına korku uyandıran bir uyarıcıyla ilişkilendirildiğinde korkulacak duruma geldiğini iddia ederler. John Watson'ın Küçük Albert deneyini bilmeyen yoktur. Bu deneyde 11 aylık bebeğe önce zararsız bir fare gösteriliyor, bebek korkmuyor. Daha sonra bu fare yüksek ses ile birlikte gösterildiğinde bebek korkuyor. Fare  tek başına gösterildiğinde bebek yine korkuyor. Fobilerin diğer ayırıcı özelliği ise aşırı ve mantıksız olmalarıdır. Örneğin ormanda karşınıza çıkan zehirli bir yılanın saldırısına uğramış olabilirsiniz. Eğer hayatta kaldıysanız ve yine bir gün ormana gezintiye çıktıysanız kaygılı olmanız normaldir. Ancak bu saldırıdan sonra hayvanat bahçesinde cam vitrinlerde sergilenen zararsız yılanlardan korkuyor ve vitrinlere yaklaşamıyorsanız yılan fobiniz(ofidofobi) var demektir.

Fobiler iki kategoriye ayrılmaktadır:

Basit fobiler(simple phobia) ve karmaşık fobiler(complex phobia). Basit fobi tek bir nesne veya durumdan gelen korkuyu tanımlar(yılandan ya da yüksek yerlerden korkma). Adının basit fobi olduğuna bakmayın, yükseklik fobisi(akrofobi) olan bir arkadaşımla teleferiğe bindiğimde fobiyi yaşayan için hiç de basit bir durum olmadığını görmüştüm. Karmaşık fobi ise çok boyutludur. Şimdi bu kategoride yer alan "agorafobi" i tanıyalım. Agorafobinin tam çevirisi "çarşı ve pazar yerinden korkmadır". Ancak psikolojide "açık yerden korkma" biçiminde adlandırılmıştır. Dışarda, toplum içinde, yabancı kimselerin arasında ortaya çıkabilir. Cüceloğlu(2000)' dan aldığım bir vakayı sizlerle paylaşacağım ve agorafobiyi daha iyi anlayacağız.

                Aliye 33 yaşında agorafobisi olan bir ev kadınıdır. Yabancıların yanında, genellikle kalabalık yerlerde her zaman oldukça tedirgin olan bir kişiliğe sahiptir. Son yıllarda onun tedirginliği ve utangaçlığı tam anlamıyla bir fobi haline dönüşmüş ve günlük yaşamını olumsuz yönde etkilemeye başlamıştır. Katiyen evden çıkmak istememektedir. Komşuya dahi gitmeyi düşünmeyen Aliye'nin içine bir sinema veya lokantaya gitmek istediğinde bile korkular girmektedir. Bakkala gitmekten korktuğu için alışveriş yapamamakta ve bu nedenle de suçluluk duymaktadır, çünkü bir ev kadını olarak evin yiyeceklerini kendisinin alması gerektiğine inanmaktadır. Bakkaldan alınacakları başkalarından rica ederek eve getirtebilmektedir. Kocası veya büyük oğlu evde ise onları bakkala göndermektedir. Onlar kendisinin agorafobisi olduğunu bilmektedir. Ama onlar evde yoksa o zaman bir komşudan rica etmekte, fakat agorafobisi olduğunu söylemekten utandığı için başka bir mazeret uydurmaktadır. Son zamanlarda kocasıyla bu sorunu yeniden konuşmuşlar ve bir terapiste başvurmaya karar vermişlerdir.

                Fobilerin kendiliğinden ortadan kalkması zordur. Ancak çoğu kimse tedavi sonucu fobisinden kurtulabilmektedir. Tabii her kişinin özel durumuna göre tedavi uygulandığından genel bir sonuca varmak yanlış olur. Okul psikolojik danışmanları fobi ve korkuyu birbirinden ayırabilmeli, fobisi olan öğrencileri uzmana yönlendirmelidir.

Aşağıdaki tabloda sıklıkla görülen fobiler yer almaktadır.

 

Fobinin İsmi

 

Korkulan Uyarıcı

Akrofobi  

 

Yükseklik

 

Agorafobi

Açık alan

 

 

Ailurofobi 

 

Kediler

Antofobi  

Çiçekler

 

Antrofobi  

 

İnsanlar

 

 

Akuvafobi  

 

Su

 

Astrafobi 

 

Şimşek

Brontofobi 

 

Gök gürültüsü

 

Klostrofobi

 

Kapalı yer

 

Kinofobi

 

Köpek

Ekuinofobi 

 

Atlar

 

Herpetofobi 

 

Kertenkele

Mizofobi

 

Pislik, bulaşıcılık

Nikotofobi

 

Karanlık, gece

Ofidofobi

 

Yılanlar

 

Payrofobi 

Ateş

 

EYÜP CAN YAZICI

 

KAYNAKÇA

Kaner, S. (Ed.) (2015). Duygusal ve Davranışsal Bozukluğu Olan Çocukların ve Gençlerin Özellikleri(Olgular İlaveli. Ankara: Nobel.

Cüceloğlu, D. (2000) İnsan ve Davranışı. Ankara

 

Bu haber toplam 3295 defa okunmuştur
  • Yorumlar 0
  • Facebook Yorumları 0
    UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
    Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
    Bu habere henüz yorum eklenmemiştir.
Diğer Haberler
  • RENKLER PSİKOLOJİMİZİ NASIL ETKİLER?15 Mart 2017 Çarşamba 13:07
  • HERŞEY MÜKEMMEL OLMALI!14 Mart 2017 Salı 09:45
  • BAHÇE TERAPİ: BİTKİLER VE İNSANLAR28 Şubat 2017 Salı 11:00
  • NİYET OKUMA HASTALIĞI28 Şubat 2017 Salı 10:46
  • DSM V’TE KİMLİK ÇÖZÜLME BOZUKLUĞU12 Şubat 2017 Pazar 21:39
  • ÖFKE VE ÖFKEYİ YÖNETME BECERİSİ12 Şubat 2017 Pazar 21:14
  • KİŞİSEL GELİŞİM Mİ BİLİŞSEL ÇARPITMA MI?08 Şubat 2017 Çarşamba 22:46
  • YEDİĞİMİZ BESİNLERİN PSİKOLOJİMİZE ETKİSİ08 Şubat 2017 Çarşamba 22:12
  • Stresle Nasıl Başa Çıkılır?31 Aralık 2015 Perşembe 10:40
  • Pozitif Psikoloji, Psikolojik Danışmanlık ve Spor Psikolojisi09 Aralık 2015 Çarşamba 13:09
  • EDİTÖRÜN SEÇTİKLERİ
    Tüm Hakları Saklıdır © 2012 Dergi PDR | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.